Bu hərəkət ötən ilin sentyabr ayında keçirilən milli seçkilərin son qalibi kimi ortaya çıxan Kikl üçün böyük dönüş nöqtəsi oldu. Əvvəlcə bütün əsas partiyalar və hətta prezident Kiklin rəhbərlik etdiyi FPÖ ilə koalisiya ehtimalını rədd etdi. 1990-cı illərdən etibarən FPÖ-yə qarşı mövqeyini nəzərə alsaq, SPÖ-nin bu münasibəti təəccüblü deyildi. Ancaq xüsusilə 2017-2019-cu illər arasında FPÖ ilə qurulan və qalmaqalla bitən koalisiyanı nəzərə alsaq, ÖVP-nin istəksizliyi diqqəti çəkirdi.
O zaman daxili işlər naziri olan Kikl FPÖ-yə qarşı mühafizəkar dərin dövlət planını üzə çıxarmaq məqsədilə öz kəşfiyyat agentliyinə basqın etdiyi üçün mübahisəli bir fiqur idi. Keçmiş kəşfiyyat rəsmiləri onun hərəkətlərini FPÖ ilə ifrat sağçı qruplar arasında əlaqələri üzə çıxarmaq cəhdi kimi qiymətləndiriblər. O vaxtdan etibarən Kikl daha da qütbləşən bir fiqur oldu. Kiklin özünü “Korona diktaturası”na qarşı etirazların lideri kimi göstərməsi FPÖ-yə ənənəvi bazasından kənarda seçicilərə müraciət etməyə imkan verdi.
1990-cı illərdə FPÖ-nin ilk uğurlu lideri Yorq Hayder üçün çıxışlar yazan Kikl indi Adolf Hitlerdən sonra Avstriyanın ilk “Volkskanzler”i (Xalq Kansleri) olmağı hədəfləyir. Nasist dövrünə aid güclü mənalar daşıyan bu termin mühafizəkar siyasi dairələrdə ciddi narahatlıq doğurur. Üstəlik, Kiklin müsəlmanlara qarşı ev basqınları, məscidlərin bağlanması və müsəlman dərnəklərinin qadağan edilməsi kimi mübahisəli siyasətləri narahatlıq doğurur. Bu cür siyasətlər Sebastian Kurz (ÖVP) və keçmiş FPÖ sədri Haynts-Kristian Ştraxın dövründə həyata keçirilib.
Yeni güc dinamikası: FPÖ və ÖVP-nin siyasət uyğunluğu
Müşahidəçilər FPÖ və ÖVP-nin bir çox siyasət məsələlərində ortaq fikirlər paylaşması ilə razılaşırlar. Lakin FPÖ-nün seçkilərdə qələbəsi güc balansını dəyişdi və ÖVP-ni danışıqlarda daha çox güzəştə getməyə məcbur etdi. Sorğular FPÖ-nin 35 faizdən çox səs toplaya biləcəyini göstərərkən, növbədənkənar seçkilərin keçirilməsi ehtimalı da gündəmdədir. Ona görə də mümkün yeni seçki FPÖ-nin üstünlüyünü daha da gücləndirə bilər.
Bu ssenari ilə üzləşən ÖVP sədri və Avstriya kansleri Karl Nehammer istefa verdi, danışıqlar üçün yeni liderin yolunu açdı. Bu şəraitdə Kiklin ifrat sağın təsirini əks etdirən hökumət qurmaq şansı əhəmiyyətli dərəcədə artıb. ÖVP ilə yanaşı, FPÖ sərt anti-immiqrasiya siyasətini, Avstriyaya millətçi baxışı, mediaya və vətəndaş azadlıqlarına qarşı daha avtoritar mövqeyi müdafiə edir.
Kiklin rəhbərlik etdiyi hökumət Vişeqrad qrupu, xüsusən də Macarıstan ilə münasibətləri yaxşılaşdıraraq, immiqrasiya əleyhinə mövqeyini sərtləşdirən keçmiş baş nazir Sebastian Kurzun siyasətinə bənzər siyasətlərə qayıda bilər. Bu mövqeyin Kiklin rəhbərliyi altında daha da sərtləşəcəyi gözlənilir. Avstriyanın siyasi yolu İtaliyada Corciya Meloni, Niderlandda Qeert Vilders və ABŞ-də Donald Tramp kimi fiqurlarla Avropada yüksələn ifrat sağçıların getdiyi yolu izləyə bilər.
FPÖ-nin xarici siyasəti, xüsusilə Putin tərəfdarı meylləri və Ukraynaya dəstək mövzusunda şübhələri ilə başqa bir potensial dəyişikliyi təqdim edir. Beynəlxalq dinamika xüsusilə ABŞ-nin xarici siyasətindəki dəyişikliklərlə dəyişərsə, Avstriya bu mövqeyi asanlıqla yeni nizama inteqrasiya edə bilər. Xarici siyasət baxımından Almaniyanın rəhbərlik etdiyi “Avropa Səma Qalxanı Təşəbbüsü”ndə iştirakla bağlı gərginlik yarana bilər.
Bu təşəbbüs 2027-ci ilə qədər 19 Avropa ölkəsi arasında inteqrasiya olunmuş hava hücumundan müdafiə sistemi yaratmağı hədəfləyir. Lakin FPÖ Avstriyanın Avropa İttifaqı daxilində münasibətlərini daha da çətinləşdirə biləcək bu təşəbbüsə qarşı çıxır. Amma ən aktual məsələ dövlət xərclərinin həlli olacaq. Kurz hökuməti dövründə, xüsusən də “Covid-19” pandemiyası zamanı edilən həddindən artıq xərclər Avstriyanı Avropa Komissiyasının İqtisadi və Maliyyə Məsələləri Şurası (ECOFIN) tərəfindən qınanmaq riski ilə üz-üzə qoydu.
Digər tərəfdən biznes ictimaiyyətinin ÖVP ilə uzlaşması FPÖ ilə koalisiyaya dəstək meylindən xəbər verir. Neoliberal iqtisadi siyasətlər, sərt qanun və nizam qaydaları, immiqrasiya əleyhinə yanaşmalar və avtoritar sosial siyasətlər Avstriyanın müharibədən sonrakı ilk “Volkslander” profilini yarada bilər, bu da nasist Almaniyası dövrünü xatırladır.
Asif Cəfərov
Ordu.az
